|
Napisali: Sanja Knežević i
Aleksandar Arsenijević
Snimila: Sanja Knežević
Na pedeset kilometara od Beograda, u plodnoj ravnici
južnog Banata, početkom XIX veka nastalo je naselje čija
je umetnost danas poznata u celom svetu.
 Iako
mala na mapi naše zemlje, Kovačica u svetu ima razmere
metropole, zahvaljujući naivnim slikarima koji izlažu
širom planete i predstavljaju prave ambasadore svoje
varošice. Na hiljade poštovalaca naive posećuje Kovačicu,
iskazujući poštovanje prema ruralnom umetničkom
fenomenu. Kovačicu su posetile i mnoge javne ličnosti:
Fransoa Miteran, Mstislav Rostropovič, Rolingstonsi,
Pele, Ursula Anders, Alen Delon, Franko Nero, Huan
Karlos...
Današnja Kovačica osnovana je 1802. godine kada je
ukazom Franca II (cara Habzburške monarhije) grupa
Slovaka dobila odobrenje da osnuje svoje naselje na
mestu poznatom kao Kovačička pustara. Slovaci su prve
kuće izgradili oko jedne kovačnice na raskršću puteva
koji su vodili od Pančeva do Bečkereka (današnjeg
Zrenjanina), Vršca i Bele Crkve. Tako je naselje nazvano
Kovačica.
Migraciju
stanovništva započela je carica Marija Terezija koja je
uspostavila „vojnu krajinu“ i u nju naselila
razne narode (Srbe, Mađare, Slovake, Rumune,
Nemce, čak i Špance). Otuda i karakteristična multinacionalnost
ove varošice.
Njima su date razne povlastice: besplatna
zemlja, oslobađanje od |
Fotografija: Maja Mojsovski |
poreza... a zauzvrat se
očekivalo
da budu vojnici graničari tokom jednog dela godine.
Danas u Kovačici, u kojoj živi blizu 6800 stanovnika,
najviše ima Slovaka i Srba, zatim Mađara, Rumuna i mali
procenat ostalih nacionalnosti. U školama se održava
dvojezična nastava, na slovačkom i srpskom, ali i
mađarski i rumunski jezik se ravnopravno koriste.
Za godinu rođenja kovačičke naivne umetnosti uzima se
1952. godina kada je, povodom proslave
stopedesetogodišnjice osnivanja ove varošice,
organizovana prva zajednička izložba naivnih umetnika.
 Tom
prilikom izloženi su radovi dvanaest kovačičkih slikara
koji su u to vreme samo kopirali druge, preslikavali
razglednice, odnosno nisu osećali potrebu za
individualnim izrazom. Najviše ih je privlačila
egzotika, pa je na platnima uglavnom bilo onoga čega u
Banatu nema: venecijanskih gondola, romantičnih zamkova,
afričkih životinja. Godinu dana kasnije neki od ovih
slikara prihvatili su predlog Stojana Trumića,
akademskog slikara iz Pančeva, da rade „prema prirodi“ i
da slikaju ono što vide i osećaju, pa se na jednoj
strani skupljaju oni koji su se odlučili za vlastiti
izraz, dok na drugoj strani ostaju „kopisti“.
Uskoro se pojavljuju prvi samostalni radovi sa domaćim
motivima, inspirisani svakodnevnim životom: Žetva u
Banatu Martina Janoša i Kićenje neveste Jana Sokola.
Treća izložba donosi nove originalne radove i slikare.
Tada počinju da stvaraju Jan Strakušek, Pavel Hrk, Jan
Venarski, Alžbeta Čižikova, a kasnije i Zuzana Halupova
po kojoj je naivno slikarstvo Kovačice postalo
opštepoznato... |
