Naselje Vinča kod Beograda, na važnoj rečnoj transverzali, bilo je čitav milenijum, od 5300. do 4300. godine pre nove ere, raskrsnica poznoneolitskih puteva. Naselje za porodice vične poljoprivredi, zanatima, umetnosti i trgovini, smešteno na odličnoj poziciji, steklo je uslove da bude metropola koju naučnici istražuju celo stoleće.
Vreo avgustovski dan, poslednji tokom ovogodišnjeg arheološkog iskopavanja na nalazištu Vinča. Aca Đorđević, kustos Narodnog muzeja, lopatom peska posipa ugao poznoneolitske kuće od lepa, granicu do koje su zagrebale alatke treće generacije istraživača lokaliteta.
Lep od koga je načinjen ugao goreo je u požaru pre 7000 godina, čime je praktično pečen, i na taj način postao je idealan da se iz njega tumači hronologija naselja. Ali i osetljiv na grube spoljašnje faktore.
„Zato mora dobro da se ušuška“, kroz smeh kaže Đorđević.
Jedan deo ekipe kuglicama stiropora popunjava jame od drvenih greda, nekada nosećih stubova porodičnih kuća od stotinak kvadrata, što su se čitav milenijum u ulicama i nivoima uredno pružale na obali Dunava. Zatim površine prostorija prekrivaju komadima geotekstila.
Pevuše neku veselu pesmicu kojoj poseban ritam daju monotono izgovorene reči „gornja granica… prekinuta…“
To članovi tima, Predrag Dakić, apsolvent arheologije, i Kristina Penezić, uskoro nosilac doktorske titule, totalnom stanicom beleže kote temeljnog rova. U digitalni trigonometrijski račun mešaju im se oštećenja i ostatak zida kuće iz prethodnog naraštaja.
Đubrovnici, špahtle, ašovi, budaci i finiji alat su uveliko spakovani. Kao i flotaciona aparatura za odvajanje zemlje od komada kostiju, lepa i keramike.
Nenad Tasić, arheolog, rukovodilac iskopavanja od 1998. godine i njihov profesor, nadgleda trijažu i pakovanje keramike. Zapravo koristi priliku da se još malo divi njenoj prefinjenoj izradi – glatkoj i sjajnoj površini, tamnim zarezima na tananim, „kao zift“ crnim zidovima.
„Ovako delikatno izrađene posude pravljene su tek nakon pronalaska vitla, mnogo vekova kasnije“, kaže Tasić, prebirajući po komadima spremnim za dalje analize.
Za nekoliko sati više neće moći ni da se nasluti da je na ovom mestu otkrivena „metropola“, raskrsnica puteva od Bliskog istoka do slabije razvijenih severa i zapada, tokom hiljadu godina mira i prosperiteta, od 5300. do 4300. godine pre nove ere.
I potonje kulture su cenile dobar geostrateški položaj naselja, sve dok u IX veku ovde nije osnovano groblje.
Ali, za poznoneolitske ljude ova lokacija je bila od neprocenjivog značaja.
Greben na okuci Dunava, danas poznat po imenu Belo brdo, bio je odlična osmatračnica, zaštićen od vetrova gustom šumom koja se protezala sve do Avale. Planine pune cinabarita, živinog sulfida, od kojeg je spravljan purpurnocrveni pigment cinober, dragocen za bojenje kuća, tkanina i glinenog posuđa. Avala je Vinčancima davala i malahit, od kojeg su pravili nakit. Bolečica im je služila da sirovine dopreme u grad, ali i da prolećnim nanosima nađubri polja, pa Vinčanci više nisu imali potrebu stalnog seljakanja.
Naselje je bilo i na trasi soli, transportovane iz Tuzle duž Save. Vulkansko staklo, od koga su pravljeni izuzetno oštri odbici, prenošeno je Morišom, Tisom i Dunavom sa Karpata.
Napisala: Dragana Nikoletić
Snimio: Aleksandar Radoman
(arhiva Arheološke zbirke Filozofskog fakulteta u Beogradu)
Nastavak ove priče možete pročitati u
oktobarskom (#24) broju časopisa National Geographic Srbija.
Novi komentari