Iz vazduha, linije u pustinjskom tlu su teško uočljive, kao crteži predugo ostavljeni na suncu. Dok je naš pilot oštro manevrisao nad pustinjskim platoom u južnom Peruu, severno od grada Naske, mogao sam samo da nazrem niz lepo izrađenih figura.
„Orka!“, uzviknuo je Džoni Isla, peruanski arheolog, nadjačavši buku motora. Pokazao je dole na obličje kita ubice. „Majmun!“, rekao je nekoliko trenutaka kasnije, kada se na vidiku pojavio poznati crtež iz Naske koji prikazuje majmuna. „Kolibri!“.
Otkako su krajem dvadesetih godina prošlog veka – kada je uveden komercijalni aviosaobraćaj između Lime i grada Arekipa na jugu Perua – postali naširoko poznati, misteriozni pustinjski crteži poznati kao Naska linije zbunjuju arheologe, antropologe i sve one koji su fascinirani drevnim kulturama Amerike. Za sve to vreme, gomile naučnika – i amatera – iznose različite interpretacije tih linija, kao da su one najveći skup Roršahovih mrlja na svetu. Nekada ih tumače kao puteve Inka, drugi put kao planove za navodnjavanje, slike kojima su se divili iz primitivnih putničkih balona i, što je najsmešnije, kao piste za prizemljenje vanzemaljskih letelica.
Posle Drugog svetskog rata, učiteljica Marija Rajhe, rođena Nemica, obavila je prva zvanična istraživanja linija i obličja – nazvanih geoglifi – pored grada Naske i obližnjeg grada Palpe. Tokom pola veka, sve do svoje smrti 1998. godine, Rajheova je igrala ulogu od presudne važnosti za očuvanje geoglifa. Ali, uveliko je pobijena i njena omiljena teorija – ona po kojoj ove linije predstavljaju stavke astronomskog kalendara. Današnji čuvari tih crteža usvojili su žustrinu sa kojom je ona branila crteže od spoljašnjeg sveta, tako da čak i naučnici imaju muke da dobiju pristup najpoznatijim crtežima životinja u ravnici, ili pampasu, smeštenom odmah tu na severozapadu od Naske.
Međutim, malo dalje na severu, pored grada Palpa, od 1997. godine u toku je veliki zajednički peruansko-nemački istraživački projekat. Pod rukovodstvom Isle i Markusa Rajndela sa Nemačkog arheološkog instituta, projekat Naska-Palpa je izrastao u sistematično, multidisciplinarno istraživanje drevnog naroda ovog područja, počev od toga gde i kako su pripadnici naroda Naska živeli, zašto su nestali i koji je smisao neobičnih tvorevina koje su ostavili za sobom u pustinjskom pesku.
Dok se naš avion naginjao praveći novi zaokret, Isla, rođeni brđanin koji radi u Andskom institutu za arheološka istraživanja, držao je svoje široko lice sa visokim jagodicama zalepljeno za prozor. „Trapezoid!“, uzviknuo je, pokazujući na ogromnu čistinu u obliku te geometrijske figure, koja se pomaljala na vidiku. „Platforma!“, dodao je, pokazujući prstom. „Platforma!“
Platforma? Pokazivao je na malu gomilu kamenja na jednom kraju trapezoida. Ako su Isla i njegove kolege u pravu, takve neupadljive strukture bi mogle da predstavljaju ključ za razumevanje prave svrhe Naska linija. Ova priča počinje i završava se sa vodom.
Priobalna oblast južnog Perua i severnog Čilea je jedno od najbezvodnijih mesta na Zemlji. U malom, zaštićenom basenu, gde je nastala Naska kultura, deset reka se spušta sa Anda na istoku, ali većina njih presušuje bar tokom dela godine. Tih deset krhkih traka zelenila, okruženih hiljadama nijansi braon boje, pružilo je plodno uporište za nastanak rane civilizacije, baš kao što je to bio slučaj sa deltom Nila ili mesopotamskim rekama. „Budući da je imalo vodu, to je bilo savršeno mesto za ljudsku naseobinu“, kaže geograf Bernhard Ajtel, član projekta Naska-Palpa. „Ali, to je bilo visokorizično okruženje, veoma visokorizično okruženje.“
Prema Ajtelu i njegovom kolegi sa Hajdelberškog univerziteta, Bertilu Mehtleu, mikroklimatski uslovi u oblasti Naska su dramatično oscilovali tokom proteklih 5000 godina. Kada se sistem visokog pritiska iznad centralnog dela Južne Amerike, nazvan Bolivijska visoravan, pomera ka severu, više kiše pada na zapadnim obroncima Anda. Kada se taj sistem premešta ka jugu, količina padavina se smanjuje, a reke u Naska dolinama presušuju.
Uprkos rizičnim uslovima, Naska kultura je cvetala tokom osam vekova. Oko 200. godine p.n.e. narod Naska je proizašao iz prethodne kulture, poznate kao kultura Parakas, koja je bila naseljena duž rečnih dolina i uzgajala useve kao što su pamuk, pasulj, krompir, lukuma (voće), kao i kukuruz kratkog klipa. Poznati po svojoj karakterističnoj grnčariji, oni su izumeli novu tehniku mešanja desetak različitih mineralnih pigmenata gline, tako da su boje mogle da se umese
u samu grnčariju. Čuvena keramička ploča, poznata kao Tello plaque – koja prikazuje nekoliko pripadnika naroda Naska u pokretu, koji duvaju u svoje svirale, okruženi psima koji poigravaju – smatra se simboličkim prikazom miroljubivih ljudi u čije su rituale uključeni muzika, ples i posvećene ritualne šetnje.
Napisao: Stiven S. Hol
Fotografije: Robert Klark
Nastavak ove priče možete pročitati u
martovskom (#41) broju časopisa National Geographic Srbija.
Novi komentari