Tajni svet starog šangajskog atomskog skloništa kao da postoji u paralelnom svemiru. Gore, na suncem okupanim ulicama, sezonski radnici gutaju svoje ručkove od pirinča i tofua, dok gomile kancelarijskih službenika u uštirkanim belim košuljama prolaze pored malog znaka na trotoaru. Ali, u mračnom prolazu iza izloga sa inostranim daskama za ve–ce šolje, jedna mlada žena silazi niz stepenište ka mestu koje ona zna samo pod nazivom „0093“.
Prolazeći kroz dvoja metalnih zaštitnih vrata, ta žena – dvadesetdvogodišnja Šeng Jijahui, čiji je nadimak „Semi“ – ulazi u duboke hodnike osvetljene prigušenom svetlošću. Ovaj bunker sija neprirodnom nijansom zelene boje. U svom večitom sumraku, 0093 još uvek budi uspomene na okrutnu klaustrofobiju rata i komunističku revoluciju, koje su uništile poletni vrhunac Šangaja, kada je mešanje Istoka i Zapada preobrazilo ovaj grad u Pariz istočnog dela sveta.
Vrata se otvaraju uz škripu i snažan zvuk električne gitare prodire u hodnik. U maloj sobi, ispod postera legende gitare, Džimija Hendriksa, koji pozira u odeći Ujka Sema, četiri mlade žene iz Šangaja – preostale članice Seminog pank-rok benda, Blek Luna – počinju da vežbaju. To je srećni splet istorijskog obrta: ovaj bunker, nekada simbol ranjenog i zastrašenog društva, postao je odgajalište šangajske muzičke scene. Prostorije za probu u 0093 – ovaj naziv je fonetska kombinacija imena ulice i broja na kojem se nalazi – pomogle su da se rodi više od stotinu lokalnih bendova, ponovo osnažujući kulturu koja sada, kao i u pređašnje sretno doba, čini nejasnom podelu na Istok i Zapad.
Semi skida jaknu dok grupa glasno svira. Orindž, dvadesetogodišnjakinja, udara u bubnjeve; Đus, dvadesettrogodišnjakinja, svira akorde brzinom šangajskog maglev voza. Semi peva, a šiške joj živo poskakuju. Kao ćerka pevačice tradicionalne šangajske opere, ona usmerava porodični muzički talenat u novom pravcu. „Mi smo novorođene ptičice, ali imamo velike snove“, uzvikuje Semi tekst svoje pesme. „Neka nas ceo svet čuje kako pevamo.“
Svaki grad ima neki ritam, impuls koji ga pokreće. U Šangaju, jednom od najbrže rastućih megapolisa na svetu, lako je izgubiti se u neprekidnom udaranju pneumatskih čekića i nabijača, buldožera i kranova. Sve brojniji oblakoderi i gradilišta su deo zapanjujućeg preobražaja kojim će se Šangaj razmetati kao domaćin Ekspoa 2010, savremene verzije Svetskog sajma, koji traje od maja do oktobra. Ovaj uspon jedinog kineskog istinski globalnog grada, međutim, ne uspopstavljaju mašine, već urbana kultura koja sledi sopstveni ritam – prihvatajući novo i strano, čak i dok teži da povrati svoju prošlu slavu.
Starosedeoci Šangaja su urbanog soja i izdvajaju se od ostatka Kine jezikom, običajima, arhitekturom, hranom i ponašanjem. Njihova kultura, često nazivana Hajpaj (šangajski stil), iznikla je iz jedinstvene istorije ovog grada kao sastajališta stranih trgovaca i kineskih migranata. Ali, tokom godina je postala hibid koji zbunjuje i samu pedstavu o Istoku i Zapadu. „U očima stranaca, Šangaj je deo ‘tajnovite Kine’“, kaže Zu Libo, lokalni komičar. „U očima ostalih Kineza, Šangaj je deo spoljašnjeg sveta.“
Ovaj novajlija među gradovima, prema kineskim standardima, Šangaj je – za razliku od carskog Pekinga – pre samo jednog i po veka bio tek skromni ribarski grad. Ovaj grad je stvoren sa jasnim i svesnim ciljem. U početku je to bio strani san, ugovorna luka Zapada, gde se odvijala slobodna trgovina i opijum trampio za čaj i svilu. Impozantne zgrade duž rečne obale poznate kao Bund (reč potiče iz severnoindijskog) isticale su stranu, a ne kinesku moć. Talasi doseljenika su dolazili iz čitavog sveta, stvarajući egzotičnu papazjaniju od britanskih bankara, ruskih plesačica, američkih misionara i francuskih pripadnika visokog društva, jevrejskih izbeglica i Sika čuvara reda sa turbanima.
Do tridesetih godina dvadesetog veka, Šangaj je bio među deset najvećih gradova na svetu. Ali, nije ličio ni na jedno drugo mesto na Zemlji: metropola mešane krvi sa reputacijom sticanja lake zarade – i još lakšeg morala. Britanci, Francuzi i Amerikanci su iseckali grad na koncesije, i gradili otmene kuće duž ulica oivičenih drvoredima. Lokalne radnje su držale odeću po poslednjoj modi i luksuznu robu. Hipodrom je dominirao centrom grada, dok je gradski noćni život nudio sve, od plesnih dvorana i društvenih klubova do opijumskih brloga i javnih kuća…
Napisao: Bruk Larmer
Fotografije: Fric Hofman
Nastavak ove priče možete pročitati u
martovskom (#41) broju časopisa National Geographic Srbija.
Novi komentari